Nghe đến “Không”, ta thường tưởng tượng về sự trống rỗng, mất mát, hư vô. Một căn phòng không còn ai. Một trái tim không còn yêu. Một đời người không để lại dấu vết. “Không” dường như là điều đáng sợ nhất, bởi nó đối diện trực tiếp với nỗi ám ảnh sâu kín nhất của con người: rằng cuộc sống này có thể chẳng mang ý nghĩa gì.
Nhưng chính ở điểm đó, “Không” lại mở ra cánh cửa đẹp nhất của chủ nghĩa hiện sinh.
Nỗi sợ lớn nhất của con người: mình chẳng là ai cả
Con người dành cả đời để xây dựng bản sắc.
Ta muốn trở thành người thành công.
Ta muốn được yêu.
Ta muốn được công nhận.
Ta muốn có một danh xưng để trả lời câu hỏi: “Tôi là ai?”
Tôi là giám đốc.
Tôi là người mẹ.
Tôi là người chữa lành.
Tôi là người mạnh mẽ.
Tôi là người không được phép thất bại.
Những danh xưng ấy giống như các hình thù được nặn từ đất sét. Ban đầu, chúng giúp ta định hình bản thân. Nhưng rồi, rất âm thầm, ta bắt đầu tin rằng hình thù ấy chính là con người thật của mình.
Và từ đó, nỗi sợ xuất hiện.
Ta sợ mất việc vì nghĩ rằng mình sẽ mất giá trị.
Ta sợ chia tay vì nghĩ rằng mình không còn đáng yêu.
Ta sợ già đi vì nghĩ rằng mình không còn quan trọng.
Ta sợ thất bại vì nghĩ rằng bản thân sẽ bị phủ định.
Điều khiến ta đau khổ không phải là sự thay đổi, mà là niềm tin rằng nếu khuôn hình này tan vỡ, thì “tôi” cũng tan biến theo.
Chủ nghĩa hiện sinh: Khi cuộc đời không được trao sẵn ý nghĩa
Jean-Paul Sartre từng nói: “Con người trước hết tồn tại, rồi sau đó mới tự định nghĩa mình.”
Đó là một trong những tư tưởng nền tảng của chủ nghĩa hiện sinh.
Không có một bản thiết kế nào được viết sẵn.
Không có một “định mệnh” bắt buộc bạn phải trở thành một điều cụ thể.
Không có một vai diễn cố định được giao từ lúc sinh ra.
Bạn xuất hiện trong thế giới này như một nắm đất sét chưa có hình dạng.
Thoạt nhìn, điều đó thật đáng sợ.
Nếu không có ý nghĩa sẵn, thì ta phải làm gì?
Nếu không có khuôn mẫu, ta biết mình là ai bằng cách nào?
Nhưng cũng chính vì không có khuôn mẫu cố định, con người được tự do.
Tự do để lựa chọn.
Tự do để sai.
Tự do để thay đổi.
Tự do để bắt đầu lại.
“Không” không phải là hư vô, mà là khả năng vô hạn
Bài hát về Tâm Kinh từ Trung Quốc ( bạn có thể nghe bài hát thông qua link sau: link )đã diễn tả “Không” bằng hình ảnh nắm đất nặn.
Đất sét trong hộp không là chú cún.
Không là bông hoa.
Không là tòa thành.
Không là bất cứ thứ gì.
Nhưng chính vì nó chưa là gì, nó có thể trở thành mọi thứ.
Con người cũng vậy.
Khi bạn đánh mất công việc, điều mất đi chỉ là một hình dạng.
Khi một mối quan hệ kết thúc, điều tan vỡ chỉ là một cấu trúc.
Khi ước mơ cũ không còn phù hợp, điều chấm dứt chỉ là một phiên bản.
Còn phần cốt lõi nhất của bạn vẫn còn nguyên vẹn.
Khả năng yêu thương vẫn còn.
Khả năng sáng tạo vẫn còn.
Khả năng lựa chọn vẫn còn.
Khả năng sống lại từ đầu vẫn còn.
Bạn chưa từng mất đi chính mình.
Bạn chỉ đang được trả về trạng thái chưa định hình.
Nỗi lo âu hiện sinh đến từ việc bám chặt vào hình dạng
Søren Kierkegaard cho rằng lo âu là cảm giác chóng mặt khi đối diện với tự do.
Ta muốn được tự do, nhưng đồng thời cũng sợ tự do.
Vì tự do đồng nghĩa với việc không ai sống thay ta.
Không ai quyết định thay ta.
Không ai chịu trách nhiệm thay ta.
Do đó, ta thường chọn bám víu vào các nhãn dán:
Nghề nghiệp
Vai trò xã hội
Thành tựu
Các mối quan hệ
Hình ảnh bản thân
Ta nghĩ rằng những thứ ấy sẽ cho ta cảm giác an toàn.
Nhưng đời sống luôn vận động.
Một ngày nào đó, chức danh biến mất.
Một người rời đi.
Cơ thể đổi khác.
Niềm tin cũ sụp đổ.
Nếu ta đồng nhất mình với hình dạng, ta sẽ cảm thấy bản thân bị phá hủy.
Nếu ta nhận ra mình là đất sét, ta hiểu rằng đây chỉ là một lần tái tạo.
“Không” là nền tảng của tự do
Albert Camus viết rằng thế giới không đưa ra câu trả lời cuối cùng cho câu hỏi về ý nghĩa.
Điều này không dẫn đến tuyệt vọng.
Ngược lại, nó trao cho con người quyền tự kiến tạo ý nghĩa.
Ý nghĩa không phải thứ được tìm thấy như một kho báu chôn sẵn.
Ý nghĩa là thứ được tạo ra qua cách ta sống.
Khi biết rằng mình không bị đóng khung bởi bất kỳ định nghĩa nào, ta có thể:
Rời bỏ một công việc không còn phù hợp.
Bắt đầu học một điều mới ở tuổi 40, 50 hay 70.
Yêu lại sau tổn thương.
Viết lại câu chuyện đời mình.
“Không” không cướp mất căn tính.
“Không” giải phóng căn tính khỏi mọi sự cố định.
Khi không còn vướng mắc, không còn sợ hãi
Trong chiều sâu của hiện sinh, bình an không đến từ sự chắc chắn tuyệt đối.
Bình an đến khi ta chấp nhận:
Mọi thứ đều thay đổi.
Không có bản ngã cố định.
Mất mát không đồng nghĩa với kết thúc.
Ý nghĩa là điều ta tự tạo ra.
Khi đó, thất bại không còn là bản án.
Chia ly không còn là tận cùng.
Khủng hoảng không còn là sự phủ định con người mình.
Mỗi lần sụp đổ chỉ là một lời mời:
“Hãy nặn lại chính mình.”
Đi đi, dũng cảm sống-Đi đi.
Đi tiếp đi.
Sống mà không bị giam cầm trong các nhãn gọi.
Sống mà không đồng nhất bản thân với thành công hay thất bại.
Sống với sự mềm mại của đất sét.
Sống với lòng can đảm của người nghệ nhân.
Sống với tự do của một hữu thể chưa hoàn tất.
Có lẽ điều đẹp nhất của con người là chúng ta không phải một tượng đá đã được đúc sẵn.
Chúng ta là đất sét.
Có thể bị bóp méo.
Có thể tan vỡ.
Có thể bị vo tròn lại.
Nhưng cũng vì thế, chúng ta luôn có khả năng bắt đầu lại.
“Không” không phải là khoảng trống vô nghĩa.
“Không” là không gian của mọi khả thể.
“Không” không phải là không có gì, mà khi về không bạn có thể trở thành bất kì điều gì.
