Chúng ta thường nghĩ rằng: càng nhiều bạn bè, càng nhiều mối quan hệ thì cuộc sống càng phong phú. Thế nhưng, trên thực tế, hầu hết mọi người đều chỉ duy trì được một số lượng rất giới hạn những mối quan hệ thật sự có ý nghĩa.
Vòng tròn Dunbar là một mô hình giúp giải thích hiện tượng này — không phải bằng cảm xúc, mà bằng khoa học về não bộ, thời gian và năng lượng con người.
1. Dunbar’s Number là gì?
Dunbar’s Number hay “số Dunbar” là một lý thuyết do nhà nhân chủng học người Anh Robin Dunbar đề xuất vào những năm 1990. Ông cho rằng mỗi người có một giới hạn nhận thức về số lượng mối quan hệ xã hội bền vững mà họ có thể duy trì cùng lúc — thường khoảng 150 người
“bền vững” ở đây không đơn thuần là biết tên hay từng gặp mặt, mà là:
- Bạn biết người đó là ai, vai trò của họ trong đời bạn
- Bạn hiểu mối quan hệ của họ với những người khác
- Nếu gặp lại sau một thời gian, hai bên vẫn có thể tương tác một cách tự nhiên
Con số 150 không phải là giới hạn cứng nhắc, mà là mức trung bình — có người ít hơn, có người nhiều hơn, nhưng đa phần đều xoay quanh mốc này.
2. Vì sao con người lại có giới hạn này?
a. Giới hạn của não bộ
Dunbar phát hiện ra rằng ở linh trưởng, kích thước vỏ não trước trán (neocortex) tỉ lệ với quy mô nhóm xã hội mà loài đó có thể quản lý. Khi áp dụng logic này lên con người, ông ước tính rằng khả năng xử lý các mối quan hệ phức tạp của não người cho phép duy trì khoảng 150 mối quan hệ ổn định — đây chính là số Dunbar.
Điều này không chỉ dựa vào số người bạn biết tên, mà là những mối quan hệ ổn định, bền vững, và bạn hiểu rõ sự tương tác của họ với nhau.
Não người có khả năng xử lý thông tin xã hội rất phức tạp: cảm xúc, lịch sử tương tác, mức độ tin cậy, vai trò của từng người trong mạng lưới quan hệ.
Khi số lượng mối quan hệ tăng lên, não phải “chia nhỏ” sự chú ý, dẫn đến việc khó duy trì sự gắn kết sâu sắc với tất cả.
b. Giới hạn của thời gian
Mỗi mối quan hệ cần:
- Thời gian trò chuyện
- Thời gian gặp gỡ
- Sự hiện diện cảm xúc
Thời gian là hữu hạn. Khi bạn dành nhiều thời gian cho một người, bạn buộc phải giảm thời gian cho người khác. Vì vậy, các mối quan hệ tự nhiên sẽ được sắp xếp theo mức độ ưu tiên.
c. Giới hạn về năng lượng cảm xúc
Quan hệ càng thân, chi phí cảm xúc càng cao: lắng nghe, đồng cảm, hỗ trợ, chia sẻ.
Không phải vì chúng ta ích kỷ, mà vì năng lượng cảm xúc có giới hạn, nên con người buộc phải chọn lọc.
3. Các vòng tròn Dunbar: cấu trúc tự nhiên của mối quan hệ
Điểm đặc biệt của mô hình Dunbar là nó không chỉ nói về con số 150, mà còn chỉ ra rằng 150 người này được chia thành các vòng tròn đồng tâm, với mức độ thân thiết khác nhau.
🔹 Vòng 1: Khoảng 5 người – vòng thân thiết nhất
Đây là những người:
- Bạn tin tưởng tuyệt đối
- Có thể chia sẻ tổn thương, khủng hoảng
- Sẵn sàng hỗ trợ nhau trong những thời điểm khó khăn nhất
Thường là gia đình rất gần, người yêu, hoặc bạn thân lâu năm.
Mất một người trong vòng này thường gây tác động cảm xúc rất lớn.
🔹 Vòng 2: Khoảng 15 người – bạn thân
Những người bạn:
- Gặp gỡ thường xuyên
- Có thể tâm sự, chia sẻ câu chuyện cá nhân
- Hiểu rõ bạn là ai trong cuộc sống hằng ngày
Đây là nhóm giúp bạn cảm thấy được thuộc về, nhưng mức độ gắn kết chưa sâu như vòng 5 người.
🔹 Vòng 3: Khoảng 50 người – bạn bè xã hội
Bao gồm:
- Bạn bè
- Đồng nghiệp thân
- Người quen bạn thường xuyên tương tác
Bạn sẵn sàng mời họ tham gia các hoạt động xã hội, tiệc nhỏ, sự kiện chung.
Quan hệ ở vòng này vẫn tích cực, nhưng ít chia sẻ sâu về cảm xúc cá nhân.
🔹 Vòng 4: Khoảng 150 người – mạng lưới xã hội rộng
Đây là:
- Người bạn biết khá rõ
- Đồng nghiệp cũ
- Người quen lâu năm
Bạn nhớ tên, nhớ bối cảnh, và giữ được sự kết nối xã hội cơ bản.
Nhiều nền văn hóa truyền thống, làng xã, đơn vị quân đội, hoặc cộng đồng làm việc hiệu quả thường xoay quanh quy mô này.
🔹 Ngoài 150: người quen, quan hệ yếu
Có thể lên đến vài trăm hoặc vài nghìn người:
- Bạn nhận ra mặt
- Theo dõi trên mạng xã hội
- Biết thông tin cơ bản
Những mối quan hệ này không biến mất, nhưng chỉ tồn tại ở mức nhận diện, không đòi hỏi đầu tư sâu.
4. Mạng xã hội có phá vỡ vòng tròn Dunbar không?
Mạng xã hội giúp:
- Kết nối nhanh hơn
- Giữ liên lạc dễ hơn
- Mở rộng số lượng người quen
Tuy nhiên, nó không làm thay đổi bản chất giới hạn của con người.
Dù có 1.000 hay 5.000 bạn trên Facebook, Instagram, LinkedIn…, thì:
- Số người bạn trò chuyện thường xuyên
- Số người bạn thật sự tin tưởng
- Số người bạn sẵn sàng tìm đến khi khó khăn
vẫn thường rơi vào các vòng Dunbar truyền thống.
Nói cách khác, công nghệ mở rộng bề mặt kết nối, nhưng không mở rộng chiều sâu một cách vô hạn.
5. Ứng dụng của vòng tròn Dunbar trong cuộc sống và công việc
Trong đời sống cá nhân
- Giúp ta bớt áp lực phải “giữ quan hệ với tất cả mọi người”
- Hiểu rằng việc xa dần một số mối quan hệ là điều tự nhiên, không phải thất bại cá nhân
- Biết trân trọng và đầu tư đúng mức cho những vòng quan trọng nhất
Trong học tập và tổ chức
- Nhóm quá lớn dễ mất kết nối và niềm tin
- Nhóm vừa phải giúp tăng cảm giác an toàn tâm lý, trách nhiệm và hợp tác
- Thiết kế lớp học, đội nhóm, cộng đồng theo quy mô phù hợp giúp hiệu quả hơn
6. Kết luận
Vòng tròn Dunbar không nói rằng chúng ta lạnh lùng hay giới hạn yêu thương, mà nhắc nhở rằng:
- Con người cần chọn lọc để gắn kết sâu
- Không phải mối quan hệ nào cũng cần — hoặc có thể — ở mức thân thiết
- Chất lượng kết nối quan trọng hơn số lượng
Khi hiểu điều này, ta dễ nhẹ lòng hơn với chính mình, bớt so sánh, bớt áp lực “phải thân với tất cả”, và dành năng lượng đúng chỗ cho những người thực sự quan trọng.
